Ca đêm là gì?
Định nghĩa đơn giản
Ca đêm là khoảng thời gian làm việc diễn ra vào lúc mọi người đang ngủ. Thay vì đi làm sáng sớm và về chiều tối, bạn sẽ bắt đầu công việc vào buổi tối và kết thúc vào sáng hôm sau. Đây là chế độ làm việc phổ biến để vận hành máy móc 24/24 hoặc chăm sóc người già liên tục không nghỉ.
Định nghĩa chuyên ngành
Trong Luật Lao động Nhật Bản, Ca đêm được gọi là Yakin (夜勤 – やきん) hoặc làm việc trong khung giờ khuya (Shinya Roudou – 深夜労働). Khung giờ này được quy định cứng từ 22:00 đêm hôm trước đến 05:00 sáng hôm sau. Bất kỳ ai làm việc trong khung giờ này đều bắt buộc được trả thêm phụ cấp làm đêm.
Bản chất & Mục đích của thuật ngữ này
- Bản chất: Là sự đánh đổi sức khỏe lấy thu nhập. Do làm việc trái với đồng hồ sinh học tự nhiên của con người, pháp luật Nhật Bản yêu cầu công ty phải trả lương cao hơn để bù đắp cho người lao động.
- Mục đích:
- Tối ưu sản xuất: Các nhà máy (cơm hộp, linh kiện ô tô…) cần chạy máy liên tục 3 ca để không lãng phí công suất.
- Dịch vụ thiết yếu: Các viện dưỡng lão (Kaigo) hoặc cửa hàng tiện lợi cần người trực 24/7 để phục vụ nhu cầu xã hội.
- Khi nào bạn sẽ gặp:
- Trong bảng phân công lịch làm việc (Shift).
- Trên bảng lương: Mục “Phụ cấp làm đêm” hoặc “Lương giờ khuya”.
Ví dụ minh họa về các kiểu Ca đêm
- Kiểu làm ca kíp (Nhà xưởng): Tuần này bạn làm “Ca ngày” (8h-17h), tuần sau đổi sang “Ca đêm” (20h-5h). Đây gọi là chế độ “2 ca 2 kíp” hoặc “3 ca 3 kíp”.
- Kiểu chuyên đêm (Thực phẩm/Cơm hộp): Có những đơn tuyển chuyên làm đêm cố định (ví dụ làm cơm nắm cho siêu thị giao vào sáng sớm).
- Kiểu trực đêm (Kaigo): Một ca làm việc rất dài, thường từ 16:00 chiều hôm nay đến 09:00 sáng hôm sau (có thời gian ngủ nghỉ xen kẽ).
Một số thuật ngữ liên quan
Làm đêm thì tiền nhiều, nhưng phải biết cách gọi tên các khoản tiền đó:
- Shinya Warimashi (Phụ cấp làm đêm): Phần tiền trả thêm 25% cho khung giờ 22h-5h.
- Koutai sei (Chế độ thay ca): Chế độ làm việc luân phiên ngày/đêm.
- Yakin Teate (Phụ cấp ca đêm): Khoản tiền thưởng thêm cho mỗi lần trực đêm (đặc thù của ngành Kaigo, thường là 5.000 – 8.000 Yên/lần).
- Chokan (Ca ngày): Ngược lại với Yakin.
- Shift (Lịch làm việc): Bảng phân công ngày nào làm ngày, ngày nào làm đêm.
Một số lưu ý quan trọng về Ca đêm
Đây là phần quan trọng mà các bạn thực tập sinh cần ghi nhớ:
- Công thức tính tiền: Lương làm đêm = Lương cơ bản x 1,25 (tăng 25%).
- Lưu ý đặc biệt: Nếu bạn làm Tăng ca (quá 8 tiếng) VÀ rơi vào khung giờ đêm, hệ số sẽ cộng dồn: 1.25 (tăng ca) + 0.25 (làm đêm) = 1,50 (tăng 50%). Đây là lúc kiếm tiền “đậm” nhất.
- Sự khác biệt của ngành Kaigo: Với ngành Kaigo, tiền làm đêm thường không tính theo giờ x 1,25 mà tính theo Lần trực (khoảng 1 – 1,5 triệu VNĐ/đêm). Một tháng trực 4-5 lần là có thêm 5-7 triệu tiền tiêu vặt.
- Sức khỏe là vàng: Làm đêm lâu ngày dễ bị rối loạn giấc ngủ, đau dạ dày. Bạn cần trang bị rèm cửa chắn sáng, bịt mắt và nút bịt tai để ngủ bù vào ban ngày thật chất lượng.
- An toàn đi lại: Nếu tan ca lúc 3-4h sáng, hãy cẩn thận khi đạp xe về nhà, chú ý đèn đường và tuân thủ luật giao thông vì lúc này đường vắng và tài xế xe tải thường chạy nhanh.