Phụ cấp là gì?
Định nghĩa đơn giản
Phụ cấp là những khoản tiền “cộng thêm” vào lương hàng tháng để hỗ trợ cho cuộc sống hoặc công việc của bạn. Nếu lương cơ bản là “món chính” thì phụ cấp là “món tráng miệng” – tuy không phải là phần lớn nhất nhưng lại giúp tổng thu nhập của bạn ngon lành hơn, đỡ áp lực chi phí sinh hoạt hơn.
Định nghĩa chuyên ngành
Trong hệ thống lương thưởng Nhật Bản, Phụ cấp được gọi là Teate (手当 – てあて). Đây là các khoản chi trả bổ sung dựa trên điều kiện làm việc, hoàn cảnh sống hoặc năng lực đặc biệt của người lao động, được quy định rõ trong Hợp đồng lao động hoặc Quy tắc làm việc của công ty.
Bản chất & Mục đích của thuật ngữ này
- Bản chất: Là thu nhập bổ sung nhưng có tính chất điều kiện. Nghĩa là bạn phải đáp ứng đủ tiêu chuẩn (ví dụ: nhà xa công ty, có bằng tiếng Nhật, làm ca đêm…) thì mới được nhận.
- Mục đích:
- Hỗ trợ đời sống: Giảm bớt gánh nặng chi phí đi lại, thuê nhà cho thực tập sinh.
- Khuyến khích: Động viên người lao động nâng cao tay nghề hoặc làm việc trong các khung giờ vất vả.
- Khi nào bạn sẽ gặp:
- Khi xem đơn tuyển (Job posting): Để so sánh chế độ đãi ngộ giữa các công ty.
- Trên bảng lương hàng tháng: Nằm ở cột “Chi trả” (Shikyuu), bên dưới dòng Lương cơ bản.
Ví dụ minh họa các loại Phụ cấp
Thực tập sinh thường gặp các loại phụ cấp sau:
- Đi lại (Tsukin teate): Bạn đi làm bằng tàu điện hết 10.000 Yên/tháng ➜ Công ty trả lại cho bạn 10.000 Yên (thường có hạn mức tối đa).
- Nhà ở (Jutaku teate): Công ty hỗ trợ 20.000 Yên tiền thuê nhà mỗi tháng để bạn đỡ gánh nặng.
- Chức vụ/Trách nhiệm (Yakushoku teate): Bạn làm tổ trưởng, quản lý nhóm thực tập sinh ➜ Được cộng thêm 5.000 – 10.000 Yên.
- Ca đêm (Yakin teate): Làm việc khung giờ khuya khoắt (10h đêm – 5h sáng) sẽ có phụ cấp riêng biệt so với lương ban ngày.
Lưu ý các con số trên chỉ là minh họa, không phải con số chính xác mà công ty sẽ chi trả cho người lao động. Con số thực tế sẽ phụ thuộc vào chính sách của mỗi doanh nghiệp.
Một số thuật ngữ liên quan
Hãy soi kỹ bảng lương xem mình có được nhận các khoản này không nhé:
- Tsukin teate (Phụ cấp đi lại): Khoản này thường được miễn thuế thu nhập (trong hạn mức quy định).
- Kazoku teate (Phụ cấp gia đình): Hỗ trợ nếu bạn có người phụ thuộc (vợ/con) sống cùng tại Nhật (ít gặp với TTS, thường gặp ở diện Kỹ sư).
- Shikaku teate (Phụ cấp bằng cấp): Tiền thưởng hàng tháng nếu bạn có chứng chỉ JLPT N3, N2 hoặc chứng chỉ nghề quốc gia Nhật Bản.
- Kaiten teate (Phụ cấp chuyên cần): Thưởng cho việc đi làm đầy đủ, không đi muộn về sớm trong tháng.
- Kihonkyu (Lương cơ bản): Phân biệt rõ ràng với Phụ cấp. Lương cơ bản là cố định, Phụ cấp có thể thay đổi.
Một số lưu ý khác về Phụ cấp
Phụ cấp tuy ngon nhưng cũng có những hiểu lầm mà bạn cần tránh:
- Không tính vào Tăng ca: Khi tính tiền lương tăng ca (hệ số 1.25), người ta thường nhân trên Lương cơ bản theo giờ, chứ không cộng gộp phụ cấp vào để nhân (trừ một số ngoại lệ đặc biệt). Vì vậy, lương cơ bản cao vẫn lợi hơn là phụ cấp cao.
- Có thể bị cắt: Lương cơ bản thì rất khó giảm (do luật bảo vệ), nhưng phụ cấp thì có thể bị cắt nếu điều kiện thay đổi. Ví dụ: Bạn chuyển nhà đến gần công ty, đi bộ đi làm ➜ Cắt phụ cấp đi lại.
- Phụ cấp và Thuế: Không phải phụ cấp nào cũng bị tính thuế. Ví dụ điển hình là Phụ cấp đi lại thường không bị tính vào thu nhập chịu thuế (nếu dưới 15 man/tháng), giúp bạn tiết kiệm được một khoản thuế kha khá.
- Đọc kỹ mô tả công việc: Nhiều công ty ghi “Thu nhập 18 man” nhưng trong đó Lương cơ bản chỉ 14 man + 4 man các loại phụ cấp. Hãy cẩn thận, vì lương cơ bản thấp đồng nghĩa với tiền tăng ca thấp và tiền thưởng (Bonus) cũng thấp theo.